TESLA NEDEN BUGÜN BU KADAR ABARTILIYOR?

TESLA NEDEN BUGÜN BU KADAR ABARTILIYOR?

Nikola Tesla günümüzde popüler kültürde neredeyse mitolojik bir figür hâline gelmiştir. Sosyal medya, belgeseller ve popüler bilim yayınları Tesla’yı çoğu zaman “bedava enerjiyi bulan”, “sistemin bastırdığı yalnız dahi” ya da “çağının çok ötesinde anlaşılmamış bir kahraman” olarak sunar. Ancak tarihsel belgeler ve elektrik mühendisliğinin temel kuralları dikkate alındığında, Tesla hakkında anlatılanların önemli bir kısmının ciddi biçimde abartıldığı görülür. Tesla büyük bir mucitti, fakat günümüzdeki Tesla algısı çoğu zaman bilimden çok efsaneye dayanır.

EĞİTİMİ, ZEKÂSI VE GERÇEK KONUMU

Nikola Tesla 1856 yılında, o dönem Avusturya İmparatorluğu’na bağlı olan, bugün eski Yugoslavya sınırları içinde kalan Smiljan’da doğdu. Avrupa’da mühendislik eğitimi aldı ancak eğitim hayatı düzensizdi ve üniversiteyi resmî olarak tamamlamadı. Günümüzde sıkça iddia edildiği gibi mutlak anlamda “üstün akademik dahi” değildi. Tesla, Maxwell veya Faraday gibi matematiksel temelli teorik fizikçiler sınıfında yer almaz. Onu farklı kılan şey, güçlü sezgisi, olağanüstü hayal gücü ve elektrik sistemlerini zihninde üç boyutlu olarak çalıştırabilmesiydi. Tesla daha çok ileri düzey bir uygulamalı mühendis ve mucitti.

EDISON İLE ÇATIŞMA VE AC–DC SAVAŞI

Amerika’ya geldikten sonra Thomas Edison’un yanında çalışmaya başlayan Tesla, kısa sürede Edison’un doğru akım (DC) sistemlerinin teknik sınırlarını fark etti. DC sistemlerde voltaj yükseltilemediği için uzun mesafelerde iletim sırasında güç kaybı çok yüksektir. Güç kaybı yaklaşık olarak I²·R ile arttığından, düşük voltaj–yüksek akım kombinasyonu verimsizdir. Alternatif akım (AC) ise trafolar sayesinde kolayca yüksek voltaja çıkarılabilir, böylece akım düşer ve iletim kayıpları ciddi biçimde azalır.

Bugün kullanılan elektrik şebekelerinde enerji santrallerinden çıkan elektrik önce 80.000 ila 180.000 volt seviyelerine yükseltilir, uzun mesafeler bu şekilde taşınır ve şehir girişlerinde büyük güç trafolarıyla 230 volta düşürülerek evlerde kullanılır. Bu sistem tamamen AC prensibine dayanır ve Tesla’nın en somut, tartışmasız başarısı budur.

ELEKTRİKLİ SANDALYE VE TEKNİK MANİPÜLASYON

Thomas Edison, AC sisteminin yayılmasını engellemek amacıyla ciddi bir propaganda yürüttü. Alternatif akımın tehlikeli olduğunu göstermek için hayvanlar halka açık şekilde AC ile öldürüldü. Elektrikli sandalye bile özellikle alternatif akımla çalışacak şekilde tasarlandı. Burada teknik gerçek şudur: Yeterli voltaj ve akımda hem doğru akım hem alternatif akım öldürücüdür. Elektriğin öldürücülüğü akımın büyüklüğü ve vücut üzerinden geçen enerjiyle ilgilidir; bu bir frekans meselesi değil, algı yönetimidir.

TESLA’NIN YATIRIMCILARI VE PARA PROBLEMİ

Tesla’nın arkasında önemli finansörler vardı. George Westinghouse, AC sisteminin sanayiye yerleşmesini sağladı. J.P. Morgan ise Tesla’nın kablosuz iletişim ve enerji projelerine yatırım yaptı. Ancak Tesla’nın temel sorunu, ekonomik gerçeklerle teknik hayalleri ayıramamasıydı. Patentlerini ucuza verdi, projelerini ticari ürüne dönüştüremedi ve para yönetiminde başarısız oldu. Tesla iyi bir mucitti, fakat iyi bir iş insanı değildi.

KABLOSUZ ELEKTRİK VE FİZİKSEL SINIRLAR

Tesla’nın en çok abartılan fikri kablosuz elektrik iletimidir. Teknik olarak elektrik, kablosuz şekilde yalnızca kısa mesafelerde, elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktarılabilir. Bu prensip transformatörlerde kullanılır. Primer bobinde değişken manyetik alan oluşturulur, bu alan sekonder bobinde gerilim indükler. Ancak bu etki mesafeyle çok hızlı zayıflar.

Bugünkü kablosuz şarj sistemleri de aslında açık hava trafolarıdır. Bobinlerin birbirine çok yakın olması gerekir. Mesafe arttığında manyetik akı düşer ve aktarılan güç neredeyse sıfırlanır. Tesla ise bu prensibi dünya ölçeğinde kullanmayı hayal ediyordu. Fizik ve elektromanyetik teori bilen biri için bu yaklaşım son derece iyimserdir ve pratikte uygulanabilir değildir.

BEDAVA ENERJİ İDDİASI VE EKONOMİK GERÇEK

Tesla’nın kablosuz enerji hayali teorik olarak bile çalışsa, yatırımcıların sorduğu soru çok basitti: Elektrik bedava olursa, bu sistemden kim para kazanacaktı? Bu soruya net bir cevap verilemediği için Wardenclyffe Kulesi projesi yarım kaldı ve finansörler projeden çekildi. Tesla burada bilimsel değil, ekonomik nedenlerle kaybetti.

MODERN EFSANELER VE GERÇEKLER

Günümüzde Tesla’ya atfedilen ölüm ışını, sınırsız bedava enerji, zaman makinesi veya dünya dışı varlıklarla iletişim gibi iddiaların hiçbirinin bilimsel kanıtı yoktur. Bu anlatıların çoğu Tesla’nın yarım kalmış notlarından, yanlış yorumlardan ve modern popüler kültürden doğmuştur.

SONUÇ

Nikola Tesla ne sahtekârdı ne de doğa yasalarını aşan bir süper varlıktı. Teknik bilgisi olmayanlar için o, yanlış anlaşılmış bir kahramandır. Elektrik ve fizik bilenler için ise Tesla; son derece yaratıcı, sezgisel, mühendislikte güçlü ama zaman zaman fiziksel sınırları zorlayan, hatta görmezden gelen, oyuncu ruhlu bir mucittir. Onu efsane yapan şey icatlarından çok, hayal gücünün büyüklüğüdür.